Serxio Arteijo

Unha relación comeza cando dúas persoas se poñen a falar.

Este é o caso de Serxio. Filipino, 25 anos. A primeira toma de contacto é a habitual: onde está a cidade. Parece unha pregunta sinxela de responder, mais non o é. A cidade está aquí ó lado. Si, é doado. Mais eu sei o que quere preguntar Serxio exactamente. Onde está un lugar onde comprar algo. Onde pasar 2 horas fora da rutina das 24 horas metido entre ferros dunha cuberta dun barco.

A súa cara tórnase feliz cando lle digo que en 20 minutos andando ten un centro comercial. Vólvese máis e máis feliz cando lle digo que estamos en rebaixas. Cambia de ton cando lle digo que non sei onde poder cambiar cartos.

Seguimos co noso choio e pola miña parte recae a pregunta típica: cando vai para a casa. Cunha voz resignada dime que inda lle quedan 3 meses. Digo ainda porque un filipino está por contratos de 9 meses dando voltas polo mar. É o máis normal. Recordo cando miña avoa me decía que fulanito estaba navegando. Non o entendía. Agora entendoo moi ben.

Serxio ten 25 anos. É mozo, pero leva case 10 anos navegando, toda unha vida. Está canso de navegar pero non pode deixalo. Toda a súa familia depende do seu soldo extranxeiro. Sabeo, e por iso segue navegando. Quere montar un bar, ou unha tenda de pesca. A pesca é o que lle vai, pásase horas pescando.

A confianza apodérase e preguntolle como se chama: Sergio. Respondolle que aquí en Galiza Sergio é Serxio. Ríese. Tras uns minutos pensando respóndeme que a súa bisavoa era española. A súa avoa tamén. Serxio fala “chabacano”, un español fácil. Rise moito.

Nunha noite fría, chea de humidade crúzase no meu camiño Serxio, filipino, 25 anos, de bisavoa e avoa española. Quédanlle tres meses para visitar á súa familia. Tres meses na casa e volta a navegar. Pregúntolle como se apelida: Arteijo. Si, apelídase Arteijo, non é leria. Dígolle que Arteixo é un pobo a 15 minutos da Coruña. Non mo cre. Repítollo e segue sen crermo.

Rise, repite con retranca Serxio Arteixo. In La Corunna. Tan lexos e preto da casa ao mesmo tempo.

Liberia

Só hai no mundo dous países fundados por escravos doutros países, e un deles é Liberia.

O outro, Serra Leona.

Si, parece mentira pero é tan certo como a propia historia. Un país creado por escravos? Si, por escravos de EE.UU.

O mesmo experimento realizouno o Reino Unido en Serra Leona. Creo que os resultados foron os mesmos: catastróficos.

No caso de Liberia a historia di que no 1821 un buque americano atracou na actual Monrovia. Nel aparece o persoeiro Robert Stockton, un axente da American Colonisation Society. Como non podería ser doutra maneira, e cunha pistola na man apuntando á cabeza do rey da tribu pideulle se por favor lle deixaba uns terreos para que os escravos americanos se puidesen asentar. Por suposto o rei aceptou (non teño claro se despois de aceptar seguiu vivindo) e alí asentáronse os fillos e netos dos que anteriormente foran encadeados e levados á forza como escravos a para América.

Sona a algo fantástico, a liberación da escravitude e a volta á terra da que nunca deberon saír pola forza. Pero o que realmente é fantástico é que esta xente que non coñecía outra forma de vida ca da escravitude e a falta total de dereitos, unha vez instalada en Liberia instaurou o mesmo método do cal viñan: a escravitude.

Os seus irmáns das tribus foron escravizados. E viñeron máis e máis buques con máis escravos que se convertirían nos amos doutros escravos. Foi no ano 1847 cando se convertiron oficialmente na República de Liberia. E sería 100 anos despois cando se crearon os primeiros homelands.

Inda non aparecera o aparheid sudafricano cando neste pequeno país Atlántico xa formaran a súa particular separación de xentes de ben e malnacidos.

A historia é curiosa, o outro día lin nun libro que a historia é a filla bastarda da estupidez humana. Non se trabucaba.

Por certo, todo isto veu a partir da bandeira dun buque no que estiven ahí atrás: Monrovia.

Copazos

Non son moito de saír. E menos de saír nestos lugares última moda onde unha cara mira hacia a outra cara cun copazo na man amosando poderío. Si, un copazo, non unha copa.

Canto máis grande maior, máis poder máis cristal, máis cartos. É como se che dera un don máxico no cal ti ese día, esa noite, eres o rei. O rei do cortello pero o rei.

E penso nas cuncas de viño. Esa cerámica tan sinxela que nos da cercanía. Porque a cunca de viño non se bebe sola. A cunca de viño non se toma con algunha pretensión. A cunca de viño tómase falando, mirando e brindando.

Que sinxela é a vida cando non te propós nada máis que tomar unha cunca de viño, sen cristal, sen xeo ata arriba, sen poderío mais ca amizade do viño.

Amiga cunca. Os meus respetos.

Hutus, tutsis, masacre

Toda esta historia comezou lendo un libro. Exactamente un libro chamado Ébano, de Ryszard Kapuściński.

Gústanme moito os seus libros xa que me transportan aos lugares onde as guías de viaxe non chegan nunha época na que ser turista de airbnb era cousa de tolos. Uganda, Ruanda, Tanzania, Angola, Zanzíbar e outros moitos lugares en primeira persoa.

E o que máis me chamou a atención foi Ruanda. Acórdome moito do ano 94. Eu tiña 12 anos e quizais foi un dos millores anos da miña vida (sobre todo no verán). Acórdome do Mundial de Fútbol dos Estados Unidos, de Maradona e a súa dopaxe, do Ibiza Mix que tiña o meu compañeiro Xurxo e que poñíamos a toda hostia na minicadena da casa dos seus tíos…pero non me acordo de Ruanda. Ou sí, vagamente acórdome dos cascos azúis, dos hutus, dos tutsis, e xa está.

Foi precisamente o libro este o que me chamou a atención, o que me fixo reflexionar, o que me fixo investigar. No libro fálase dos anos 50, 60, 70 e 80. Da cultura feudalista e das castas. O 86% da poboación era Hutu e o 14% restante Tutsi. Os Tutsis eran os señores feudais (os gandeiros), tiñan vacas, a casta dominante. Máis vacas, máis poder. Os Hutus, pola contra, eran os dabaixo, os agricultores que traballaban as terras dos Tutsis e debían darlle parte da sua colleita ó seu señor feudal.

Fálase da repartición de África en Berlín, de cómo pasou de mans dos alemáns a caer nas máns dos Belgas. Fálase da época da independencia africana. De cando os Tutsis empezaron a revolverse no oscuro mundo da independencia colonialista e os belgas deixaron de apoialos para apoiar aos hutus, máis manexables.

Mil novecentos noventa e catro. O ano da masacre. O ano no que todo se volveu oscuro e a masacre se cebou con todo o que se lle puxo por diante. Estiven vendo este documental e impactoume tanto que non paro de reflexionar o por qué de tanta inxustiza e si o perdón existe, si o perdón pode existir. Se somos seres humáns, ou que carallo somos. Porque coma en tódalas guerras que houvo e haberá, sempre a pagan os máis febles. A violencia ven por abaixo, pero é deseñada por arriba.

In your head

 

Paseime media vida pensando que esta canción dos Cramberries dicía  “IRIUM JED”. Lémbrome dos seus inicios. Tería eu 12 ou 13 anos? Lémbrome de xogar á pelota na pista das Bizocas cos meus amigos e lémbrome que as miñas compañeiras de clase empezaban a saír de festa os domingos na discoteca do pobo. Aquela mesma que pisaría eu anos máis tarde procurando respostas.

Miña curmá chámase Iria, a miñas compañeiras de clase nas súas saídas vespertinas dos domingos coñeceron a Iria. Cando se decataron que os lazos familiares nos unían pasei a ser “Irium Jed”. Eran os noventa, a miña infancia. Quizais a primeira canción en inglés que recorde da escola primaria das Bizocas.  Esa que unha e outra vez se repetía na miña cachola. E que se segue repetindo.

Lémbrome, na universidade,  na aula de telecomunicacións. Sempre me acordarei dos satélites Iridium por esta canción.

Onte por primeira vez na miña vida déuseme por lela canción, por intentar comprender a súa letra, e non estaba moi trabucado. “Irium jed” pasou a ser “In your head”, a que non me sae da cabeza. Nunca fun un gran apaixonado dos Cramberries, pero si desta canción que forma parte da miña historia, e tamén da historia de tódolos aqueles que nos criamos por aquelas datas.

Onte foi luns 15 de xaneiro. O día no que me enterei do nome da cantante dos Cramberries (Dolores O’Riordan) debido ao seu repentino falecemento.

O día no que me decatei do auténtico estribillo da canción, in your head. Lembrareino para sempre. Zombie.

Déixate levar

Déixate levar pola corrente, déixate levar polo mundo. Non loites, non mires atrás, non protestes. Déixate levar e non sentirás dor.

A túa vida será indolora, posiblemente tamén incolora. O de inodora xa non o teño tan claro. Seguro que cheira. Cheira mal. Cheira a que non cambiaches de rumbo dende fai tempo. Cheira a que levas facendo o mesmo dende fai séculos. Cheira a que tes medo de cambiar.

Pero segue, déixate levar pola corrente, déixate levar pola xente. Non te comprometas a nada. Non chores, non sintas nada.  Déixate levar e serás parte do sistema.

Serás parte do mundo. Serás parte de que todo siga igual. Sigue polo teu camiño. Sigue polo teu rumbo.

Teño claro que se miras atrás sentirás dor. Teño claro que se miras atrás sentirás amor. Teño claro de que é un risco. O tema é, serás capaz de seguir a corrente ou serás capaz de asumir riscos?

 

Adicado a Ricky, in memorian.  Unha das persoas que me ensinou que o pensamento diagonal é posible.

 

 

O león e a raposa detrás do referendum catalán

Unha mirada atrás.

Está claro que nesta situación, coma en tódalas demais que afecten á vida política dun pobo, o único que sae prexudicado é o pobo. E non é algo tan sinxelo como dicir quero independencia e xa está. Quero independencia, e logo que? Esa sería a cuestión.

Nun ensaio que lin aí atrás sobre a guerra civil española chamado “The Spanish Cockpit”, de Franz Borkenau, o autor reflexou, sen esconderse, a realidade do bando republicano. Do outro lado non quixo pasar, igual nen o contaba.

Neste ensaio, na primeira parte del falaba da súa experiencia en Cataluña, da súa realidade, moi distinta ao resto da península. Falaba de que a España actual (do 1937) era unha España antieuropea. Que fora antieuropea case sempre pola gran influencia da Igrexa no pobo, nas costumes, etc. Pero falaba dunha Cataluña e dun País Vasco europeos. A súa maneira de pensar, de facer negocios, de relacionarse os traballadores, de relacionarse a burguesía, etc.  Falaba, en definitiva, dunha sociedade capaz de ser autónoma.

Tamén falaba do pobo. Dos dabaixo. Dos que alzaban o puño coa ilusión de que algo cambiara. E si que cambiou. Cambiaron os darriba, pero eles seguiron igual na miseria.

Hai unha teoría que me gusta moito, e que é fiel reflexo da realidade. É a Teoría da Circulación de Elites de Pareto.

Pareto foi un gran ilustrado que soubo definir perfectamente esta situación. Nesta teoría Pareto afirma que as sociedades sempre acaban sendo gobernadas polas elites, ou sexa polas minorías. E para iso puxo como exemplo a metáfora do león e da raposa.  As sociedades sempre acaban sendo gobernadas pola forza (o león) ou pola astucia (a raposa). O fin común, os privilexios. Sóavos de algo iso?

Hai unhas elites que buscan lograr privilexios, e hai outras elites que buscan reter os seus privilexios, o seu status quo. Hai unhas elites que ven escenarios políticos futuros que os poden beneficiar, e hai outras elites que buscan o sufrimento como logro e como beneficio.

E os dabaixo?

Os dabaixo seguen abaixo. Para que as elites (é dicir, as minorías) funcionen, necesitan ós dabaixo. Pero os dabaixo seguirán sendo dabaixo. A súa situación non vai cambiar.

Con esta parrafeada o único que intento é responderme a min mesmo o que está pasando hoxe, ano 2017, mes setembro, a punto de chegar ao famoso 1 de outubro.

España segue sendo antieuropea. Miramos con recelo todo o que pasa por aí arriba. Tan solo hai que mirar os nosos horarios, antiproductivos, pero éche o que hai. A nosa forma de traballar antiproductiva, pero éche o que hai. A política de natalidade e beneficios para as familias (en forma de tempo), antiproductiva, pero éche o que hai.

Pola contra vexo a Cataluña europea. A súa maneira de pensar é europea, é progresista. Vai a fora a conseguir o que non consegue dentro. Parece claro que esta ruptura non é solo económica. É social. Parece claro que cando hai unha ruptura social, solo hai dúas formas de solucionala. Ou a do león, ou a da raposa. Parece claro que hai que votar. Pero ollo! O de votar é unha trampa legal. A democracia é necesaria, pero neste caso é un tema de astucia. A astucia dos cataláns está por encima da forza de Madrid. O mal xa está feito. É cuestión de esperar.

A miña conclusión

Está claro que algo vai cambiar. Non sabería dicir o que. Está claro que hai unha ruptura social en Cataluña. O que non vexa iso está cego ou non quere velo (o león). Está claro que as elites catalanas (a raposa) ven moitos privilexios en todo isto e funcionan con moita astucia. O que non teño tan claro é no que lle vai a afectar ao pobo catalán. Na miña simple e humilde opinión, en nada.

E que pinta Europa en todo isto? Pois basicamente está á espera do que suceda. Sabemos todos que España vai perder moitísimo máis que Cataluña en todo isto. Sabemos tamén que durante estes anos España estivo alimentando a Cataluña (non gratis), mais que nada porque a división administrativa do Estado é unha quimera. E sabemos que a economía e as elites mandan. Tan solo hai que mirar as principais páxinas web de multinacionais estranxeiras. A maioría xa ten na súa web a lingua catalana.  Adaptarse ou morrer.

E morrer espero que non morra ninguén. Pero coma sempre, cando alguén morre, alguén abre os ollos para solucionar os problemas.

De como me perdín en Aranga (outra vez)

E non quixen encontrarme! Porque chegou un momento no cal me sentín ben estando perdido. Sabes cando alguén che di “tírate ao mar e di que caíches”? Pois sentiríame ben. Quizais porque levaba o bandullo cheo, quizais porque a súa xente me enganchou. Tamén pode ser polo seu verde, ou polas súas vistas, incluso polo río Mandeo. Quen sabe! O que sei é que volvín cheo de enerxía.

Aranga é un concello que se encontra na provincia da Coruña, máis precisamente na comarca de Betanzos. Cheguei a el grazas a uns bos amigos que mo fixeron coñecer. E dende aquela non puiden parar de perderme por alí. E aínda o que me queda, xa que nin fun á súa famosa fervenza nin ó seu castelo. Deixareino para a próxima. Ou para unhas cantas veces máis. Quen sabe!

Chegar non é fácil, iso si. Cando lle dixen a uns amigos se me acompañaban recuaron. Hai xente á cal lle atemorizan os lugares que non aparecen no Tripadvisor. Por outra parte, están no seu dereito.

Co cal fun só. Minto, fun coa familia. Metémonos no coche e alá fomos. Collemos a A-6 ata chegar á altura de Coirós e seguidamente saímos dirección Irixoa.  Había alí unhas tabernas que me chamaron a atención. Trabuqueime de dirección, din a volta e seguín dirección a Irixoa por unha estrada chea de curvas e máis curvas até chegar ó cruce que leva a Ponte de Aranga. Paseime…vin o Citroen C-15 branco de sempre pero non vin o cruce. Non pasou nada, din volta un pouco máis adiante ó carón do centro de saúde.

Uns minutos máis e xa estábamos chegando ao destino. Pasoume pola cabeza que naquelas casas tiñan que sufrir moito da humidade. Nas ladeiras do monte debían ver a luz do sol quince minutos cada día. A humidade do río Mandeo cheirábase a quilómetros.

mirador-de-vieiro

E acolá estaba. Carallo! Cambiaron isto, agora hai unhas mesiñas onde comer ó carón do río. A ponte segue estando onde sempre. Cruceina e dispúxenme a subir a costa arriba que fai un para de anos o coche non puido superar. Acórdome daquel día coma se fose hoxe. O meu pobre cabaliño non tiña forza para subir por aqueles lugares empinados. Pero hoxe si, e ben que subiu. A única parada que fixemos no camiño foi para gozar das vistas marabillosas do Mirador Vieiro, en Cambás, San Pedro.  É unha parada obrigada. As vistas dende aquí son abraiantes.

o-cafe-bar-vidal

Unhas fotiñas e en 10 minutos chegamos ó mellor lugar do mundo mundial para facer unha parada no camiño. O café bar Vidal, onde tamén dan de comer. E como diríamos no Grove, mima meu! Este lugar non aparece nas guías. É un bo lugar, que digo! É marabilloso. Cómese de vicio e a súa xente é estupenda. Pedimos uns callos que estaban moi pero que moi bos e logo un churrasco. Saín dalí pensando en non comer nos próximos cinco días. Ademais construín unha nova teoría. A teoría do C-15. Onde vexas un, hai algo bo. Se te fías da miña opinión, tes que ir aí.

os-callos-do-cafe-bar-vidal

O outono en canto a luz é unha merda (con perdón). Saímos da de Vidal case ás cinco. Quedábanos case que unha hora e media de luz e decidimos volver. Desta vez por unha estrada mellor. Teño que recoñecelo, non me gusta moito iso de conducir polas noites, mais que nada por seguridade. Xa non é a primeira nin a segunda vez que teño algún que outro susto cun xabarín, cervo…

Nada, que entre lusco e fusco chegamos á casa. Volvémonos encontrar na comodidade da cidade. O que si, o aire non era o mesmo, xa non cheiraba a estrume, xa tódalas rúas tiñas os seus carteis.

E a ti, que che gusta?

Gústame viaxar e ler libros de aventuras. Encántanme as historias relacionadas coa xente valente. Ademais, interésame o fútbol, sobre todo cando gaña o meu equipo.

 

Seguramente xa te fixarías de que vai isto. Pero por se aínda non te deches conta, isto vai de verbos que utilizamos á hora de falar de gustos e intereses en galego. Ademais, sobre o uso dos pronomes átonos aos que van ligados.

Para explicarche isto, imos tomar como exemplo un dos verbos máis populares en calquera lingua, o verbo gustar. Este verbo ten unha forma de construción diferente á común para o resto dos verbos.  Fíxate na seguinte táboa:

A quen lle gusta? Cando nos gusta unha cousa O pronome átono Cando nos gustan varias cousas Os pronomes átonos
A min gústame -me gústanme -me
A ti gústache -che gústanche -che
A el / ela / vostede gústalle -lle gústanlle -lle
A nós gústanos -nos gústannos -nos
A vós gústavos -vos gústanvos -vos
A eles / elas / vostedes gústalles -lles gústanlles -lles

 

Outros verbos que utilizamos cando falamos de gustos e intereses, e que ademais seguen a mesma construción son:

  • Interesar moito / nada
  • Encantar
  • Molestar
  • Dar risa / medo / pena / asco
  • Preocupar  moito / pouco

 

Uns exemplos:

 

  • Interésanme os filmes de ciencia ficción.
  • Encántame viaxar en autobús.
  • Preocúpame moito a situación actual no mundo.
  • Moléstanme as persoas desagradables e maleducadas.

 

Pois ben, se te fixas, en galego o pronome átono vai ao final do verbo. Como norma xeral, a frase nunca empezará por un pronome átono como é no caso do español.

  • Me gusta  Gústame cando podo saír a camiñar sen paraugas.
  • Me interesan Interésanme as novas sobre África.

 

Que ocorre cando a oración é negativa ou interrogativa?

 

Cando a oración é negativa ou interrogativa o pronome cambia de lugar. Pasa a situarse ante o verbo. Collamos os exemplos anteriores:

 

Exemplo de oración negativa:

  • Gústame cando podo saír a camiñar sen paraugas → Non me gusta cando podo saír a camiñar sen paraugas.
  • Interésanme as novas sobre África → Non me interesan as novas sobre África.

 

Exemplo de oración interrogativa:

  • Por que che gusta cando podes saír a camiñar sen paraugas?
  • Dende cando che interesan as novas sobre África?

 

E para finalizar, tan só comentar que en galego dicimos “Eu tamén / A min tamén”  ou “Eu tampouco / A min tampouco” cando temos a mesma opinión que o noso interlocutor. Por exemplo:

 

  • Nolo: “Gústanme moito os venres”.
  • María:  “A min tamén”
  • Nolo:  “Hoxe é sábado e non teño que erguerme cedo”.
  • María: “Eu tampouco, de feito voume erguer tarde, moi tarde”.

 

Quedouche claro? Si? Parabéns! Para a próxima máis e mellor.

Por que o galego non se exporta?

É unha pregunta bastante habitual que me fago. Ese deixamento propio dos galegos, do típico, do xa o farán os políticos por min. A batalla da lingua en Galiza é unha batalla de supervivencia. Podemos dicir programada. Cun final incerto. O futuro, como na economía, é a exportación. A exportación da lingua, da nosa cultura.

Pero quero saber un pouquiño máis. Antes de exportar hai que facer un pequeno estudo de mercado.  Así que vou buscar a cantidade de resultados que aparecen no google polonés. Quero saber como se exportan as linguas.

Poñamos que son un estudante polonés que quere aprender unha nova lingua estranxeira. O máis normal do mundo é que alguén queira aprender inglés, alemán, español, pero…que ocorre se son un “friki” e quero aprender catalán, euskera, ou mesmamente galego? Pois imos ver.

Se poñemos no Google polonés a combinación de palabras en inglés “learn + lingua (en inglés)” obtemos os seguintes resultados:

LEARN ENGLISH:    99.700.000 resultados.

LEARN FRENCH:  63.800.000 resultados.

LEARN GERMAN:  61.800.000 resultados

LEARN SPANISH:  39.700.000 resultados

LEARN PORTUGUESE:  13.600.000 resultados

LEARN GUARANÍ:  13.000.000 resultados

LEARN CATALAN:  2.150.000 resultados

LEARN BASQUE:  923.000 resultados

LEARN GALICIAN:  816.000 resultados

LEARN VALENCIAN:  420.000 resultados

LEARN AYMARA:  420.000 resultados

LEARN ASTURIAN:  420.000 resultados

LEARN ARAGONESE:  351.000 resultados

LEARN ARANESE:  17.100 resultados

 

Está claro quen manda. Pois ben, compararse é odioso. Pero tamén é certo que é necesario. Comparando co catalán estamos a anos luz por detrás, e detrás do euskera aí estamos. Por detrás tamén vemos outras linguas que están peor cá nosa. Pero bueno, miremos hacia arriba.

O que nos diferenza de linguas coma o catalán ou o euskera é que fora do país a xente sabe que esa lingua existe. Co galego non ocorre o mesmo. E non ocorre o mesmo porque non temos unha industria lingüística potente.

E aquí vou un pouco máis en profundidade co tema a industria lingüística. Para que exista una industria lingüística forte teñen que existir industrias auxiliares, moitas industrias auxiliares. Explícome, para que a Citroen funcione, necesita de provedores, moitos provedores.

Esta lixeira reflexión fágoma logo de ver como nas universidades do estranxeiro a lingua catalana ou mesmamente a vasca está presente, non é algo que poidamos ler nos libros. É algo que se toca, que está na universidade, que está nas rúas. Podemos dicir o mesmo do galego? Non, sinxelamente non.

Por iso empecei a escribir en galego. Por iso cada vez que teño a mínima oportunidade vendo a miña terra, vendo a miña lingua, porque sei que esta mínima achega, ao mesmo que insignificante é moi valiosa. A cousa é, por que non a vendes ti tamén? A industria lingüística necesita de moitos auxiliares coma ti ou coma min.